معنی هدایت و گمراهی انسان توسط خداوند

خلاصه :

پاسخ :
هدایت کردن بر دو نوع و گمراه کردن نیز بر دو نوع است. هدایت کردن گاهی ابتدایی و گاهی پاداشی است و گمراه کردن هم گاهی ابتدایی و گاهی مجازاتی است.
هدایت کردن ابتدایی که به آن هدایت تشریعی عام نیز گفته می شود یعنی این که خداوند از آغاز ، زمینه های هدایت همه ی مردم را فراهم کرده و با دادن عقل و فرستادن پیامبران ، راه سعادت را به آن ها نشان داده است. خداوند مهربان ، کسی را از این نوع هدایت محروم نمی کند و در بهره مندی مردم از این هدایت ، تبعیضی قائل نمی شود . پیام این هدایت از طریق پیامبران الهی به همه مردم دنیا از اول تا آخر تاریخ می رسد و خداوند کسی را از آن محروم نمی سازد .

اما هدایت کردن پاداشی که به آن هدایت تکوینی خاص نیز گفته می شود یعنی این که خداوند به مومنان و نیکوکارانی که در راه بندگی خداوند قدم برمی دارند ، توفیقات بیشتری عنایت می کند و به خاطر خوبی های آن ها راه سعادت را بیشتر برایشان هموار می کند .

در قرآن کریم این دو نوع هدایت هر دو به خداوند نسبت داده شده است . این دو نوع هدایت با عدالت خداوند و اختیار انسان تضادی ندارد و بلکه عین عدل خداست . این که خداوند در قرآن می فرماید خدا هر که را بخواهد هدایت می کند منظور این است که هر کس در راه بندگی خدا گام بردارد و عمل صالح انجام دهد یعنی هدایت ابتدایی و تشریعی عام خداوند را خوب گوش دهد و در راه آن قدم بردارد ، خداوند توفیقات بیشتری به او داده و هدایت پاداشی خود را نصیب او می کند یعنی راه های بیشتر و گسترده تری را برای او باز کرده و راه های بیشتری را برای او جهت رسیدن به مقاصد الهی هموار می کند .
و اما درباره گمراه کردن ابتدایی که قطعا درباره خداوند وجود ندارد : گمراه کردن ابتدایی یعنی این که خدا مردم را قبل از انتخاب راه حق یا باطل، فریب دهد و به گمراهی بکشاند . این نوع گمراه کردن قطعا بر خلاف عدالت و رحمت خدا است و قرآن هم چنین چیزی را به خدا نسبت نمی دهد.

اما نوع دیگری از گمراه کردن ، گمراه کردن مجازاتی است و می توان آن را به خدا نسبت داد که با عدالت و اختیار انسان نیز تضادی ندارد . گمراه کردن مجازاتی این است که خداوند ، بدکاران و ظالمان را که بر رفتار بد خود اصرار می ورزند و توبه هم نمی کنند ، از لطف خود محروم می کند . در نتیجه آن ها بیش از گذشته در گمراهی فرو می روند و با سرعت بیشتری به سوی بدبختی حرکت می کنند . وقتی کسی ندای حق و پیام پیامبران الهی را نادیده گرفته و با اختیار خود همواره در مسیر باطل حرکت می کند ، به تدریج گوش قلبش کر می شود و دیگر ندای فطرت و پیام های الهی را نمی شنود و اگر هم بشنود بر رویش اثری ندارد . او هرچقدر از ولایت الهی دور می شود ، به ولایت شیطان نزدیک تر می شود . در این حالت خداوند ، چنین شخصی را به حال خودش وامی گذارد . این نوع گمراه کردن ، بخشی از کیفرهای خدا به مجرمان است . با توجه به آن چه گفته شد ، در هدایت کردن های خدا و در گمراه کردن های او بی عدالتی و تبعیضی وجود ندارد . هدایت او همه را در برمی گیرد و گمراه کردنش هم فقط جنبه مجازات و کیفر دارد و نتیجه عمل خود انسان است.

برگرفته از کتاب : کتاب 646 پرسش و پاسخ دینی با نسل نو ، غلامرضا حیدری ابهری ، ج1 ، ص34-36  با اندکی اضافات .

دیگر منابع جهت مراجعه :
 پایگاه های اطلاع رسانی :  راسخون ، تبیان ، پرسمان ، پاسخ گو ، پرس و جو ، بلاغ ، الشیعه
کتاب پرسش ها و پاسخ های دانشجویی ، دفتر نشر معارف
مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم