نوروز بهانه ای برای کسب معرفت

خلاصه :

ایران اسلامی، سرزمین بیداری و معرفت است. آن قدر که در طول زمان مردمی داشته که نسبت به تغییر فصول طبیعت هم بی‌توجه نبوده و از هر تغییری برای معرفتی بیشتر استفاده می‌کردند. برای بروز این احترام، برگزاری جشن‌ها وآیین‌های ملی و سنتی، بهانه خوبی به دست این مردم بافرهنگ داده است که یکی از بارزترین آن‌ها برگزاری «نوروز» به وقت نو شدن سال شمسی است. تا با نگاه موشکافانه اما بی‌تعصب، در تمرین خوب دیدن و خوب شنیدن الگوی مناسبی برای مخاطبین خود باشیم.
از آن جا که تلفیق سنت ملی و نگاه مذهبی در کشور، حسنه بجامانده انقلاب اسلامی ایران است، در پرتو نگاه حکیمانه امام راحل، به این دست‌آورد نگاهی می اندازیم. تا در تمرین خوب دیدن و خوب شنیدن، الگوی مناسبی برای مخاطبین خود باشیم.
در اعیادی که اسلام به ما عنایت فرموده است، در همه آن اعیاد آنچه که انسان ملاحظه می‌کند همه اش مسئله ذکر و دعاست، نماز است، روزه است، ... و در این عید هم که عید ملی است و اسلامی نیست لکن اسلام هم مخالفتی با آن ندارد باز می‌بینیم که در روایتی که وارد شده، از آداب امروز روزه گرفتن است، از آداب امروز دعا کردن است، نماز خواندن است…»
(صحیفه امام، ج ۱۷، ص ۳۷۰)

داستان نوروز

در دوران ساسانیان قالب‌های زیبا و منقش کائولین، مهمترین کالای بازرگانی چین بود که به ایران وارد می‌شد؛ این قالب‌ها به چینی معروف بودند و هفت خوراکی که در خوان نوروزی می‌نهادند در این ظروف قرارمی‌گرفته به همین سبب به خوانچه نوروزی«هفت چین» نیز می‌گفتند و بعدها با ورود اسلام به ایران و رواج زبان عربی، به دلیل نبود «چ» در زبان عربی به سین تغییر نام داد. ایرانیان باستان در سر سفره نوروزی از هفت گونه میوه خشک شده یا‌ تر سود می‌جستند و این رسم به مرور زمان، در ایران پایدار ماند.

قاعده اصلی چیدن «سین»، توجه به رمزهای اندیشه باستان است که هر کدام یکی از مظاهر حیات را روایت می کند. پیشینیان ما به نوعی همه عالم را در خوانچه‌ای فرا روی خویش می‌آوردند و با خداوند در لحظه تحویل نیایش می‌کردند. نمادهای این سفره نیز هر کدام معنایی متفاوت را بیان می کنند:

سنجد
 نمادی برای سنجیده عمل کردن، گرایش به عقل، احترام به ترویج خردمندی و بصیرت؛
سیب
نشانه ای برای صحت و سلامتی؛
سبزه
حکایت از حیات، خرمی، خوش خلقی، شادابی و آرامش؛            
سمنو
مظهر برکت و صبر؛
سیر
نشان از مناعت طبع، قناعت و سیرچشمی؛
سرکه
به معنای پذیرش ناملایمات، رضا و تسلیم در برابر رخدادهای زندگی؛
سماق
روایت صبر، تحمل دیگران و خسته کردن خستگی؛

در این بین، ظهور و بروز جلوه‌های معنوی در کنار این نماد از پیام‌هایی است که از جایگاه خاصی برخوردار است:

خواندن دعای وارده در آیین اسلامی نوروز (یا مقلب القلوب والابصار...)،
معجونی از طلب خیر و برکت و حال خوب برای خود و دیگران
توجه و تذکر داستان تکراری اما عبرت آموز زندگی و حیات دوباره
ایجاد شادی و نشاط
نزدیکی دل ها با اعطای هدیا و صله رحم

«نوروز» درگنجینه معارف اهل بیت(ع) و متون روایی ما از منزلت و جایگاه ویژه ای برخوردار است.

به گونه‌ای که ایشان بر پاس‌داشت این روز سخن رانده و از مناسبت‌های مهم آن یاد کرده‌اند:
نوروز روزی است که خداوند در آن از بندگان خويش ميثاق گرفت که جز او را عبادت و پرستش نکرده و به او شرک نورزند و به فرستادگان و پيامبرانش و نيز ائمه هدی ايمان بياورند. در اين روز جبرييل بر پيامبر اکرم (ص) نازل شد. و درست در همين روز است که پيامبر اسلام، حضرت علی(ع) را بر شانه خود گذاشت تا او بت های قریش را از بيت الحرام پايين کشيده و آنها را در هم شکست. نوروز روزی است که پيامبر به اصحابش دستور داد تا در مورد خلافت و ولايت مومنان با حضرت علی(ع) بيعت کنند. و هيچ نوروزی نيست مگر آنکه ما در آن روز انتظار فرج را داريم.
لذا چنانچه با این پیش زمینه عقلی به منابع و مصادر دینی بنگریم، می یابیم که خواست دین، برچیدن بساط سُنن ملّی قومی نیست؛ بلکه بر آن است که این سنّت ها را سَمت و سوی عالی و هدفمند بخشد و دین، تنها آنچه را که با فطرت آدمی مغایرت دارد، برمی چیند.
هفت سین نیز نشانه‌ایست تا با نو شدن روز و سال، ما نیز نفس خویش را تهذیب کنیم و برآن تزکیه ارج نهیم و با نشستن و برخاستن در کنار این سفره، پاکی و صفایی را که در آن وجود دارد، در جسم و روح خود منعکس نماییم.